غلامعلى صفايى

429

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

« يا » متن « يا » حرف موضوع لنداء البعيد حقيقة أو حكما . . . شرح تنها كلمه مركبه‌اى كه با حرف ياء شروع شده و در علم نحو مورد بحث قرار مىگيرد كلمهء « يا » است . بايد دانست كه اين كلمه حرف بوده و وضع شده است براى صداكردن منادى بعيد ، چه آن منادا حقيقتا و واقعا دور از متكلم و نداكننده باشد و چه حقيقتا دور نباشد بلكه فرضا و حكما دور انگاشته شود مانند انسان غافل و يا خوابيده‌اى كه قريب بوده لكن چون حواسشان نيست و توجهى به نداكننده ندارد ، بعيد پنداشته مىشود لذا گاهى با اين حرف ندا ، اين مناداى قريب - باوجودى كه « يا » براى نداى بعيد وضع شده - صدا زده مىشود ، و اين كار به جهت اهميت‌دار پنداشتن مطلبى است كه متكلم مىخواهد آن را به متكلم بفهماند ، لكن به جهت عدم التفات و توجه منادا به آن ، متكلم ، آن مناداى قريب را در حكم فرد بعيد پنداشته و او را با « يا » ندا مىكند . و قيل : قول ديگر دربارهء « يا » اين است كه حرف نداء براى نداى مناداى قريب و بعيد است و قول ديگر اين است كه « يا » حرف ندائى است كه مشترك بين قريب و بعيد و متوسط است . و هي أكثر أحرف النداء استعمالا : در بين حروف نداء « يا » بيشترين استعمال را دارد لذا اصل ادوات نداء است به همين جهت داراى احكام خاصى است ، مانند اينكه :